Mendekotasunak

Izenburua: Menpekotasuna: arrazoiak, motak, sintomak eta tratamendurako planteamenduak

Sarrera:

Mendekotasuna garuneko gaixotasun kroniko bat da, gizabanakoak eguneroko bizitzako funtzioen kontrola eta narriadura galtzen dituen portaera edo substantzia baten nahi bizia du. Bizitza modernoak, estres faktoreak, teknologiak eta harreman sozialek mendekotasun motak dibertsifikatzea ekarri dute. Menpekotasuna norbanakoari ez ezik, familiari, gizarte-inguruneari eta gizarteari ere eragiten dion prozesu bat da.

1. Zer da mendekotasuna?

Mendekotasuna pertsona batek substantzia erabiltzen jarraitzen duenean edo portaerarekin jarraitzen duenean da, nahiz eta harentzat ondorio negatiboak izan. Mendekotasuna maila neurobiologikoan; dopamina sari-mekanismoarekin, ikaskuntzarekin, inpultsibotasunarekin eta kontrol-galerekin lotuta dago.

2. Mendekotasun motak

Mendekotasunak ez du substantzien kontsumoa bakarrik hartzen. Gaur egungo espezie arruntak:

2.1 Substantzia gehiegikeria

• Alkohola

• Nikotina

• Droga-substantziak (opioideak, anfetamina, kokaina, kannabinoideak, etab.)

• Errezeta bidezko sendagaiak (bentzodiazepina, opioideak, etab.)

2.2 Jokabide-mendekotasunak

• Teknologia eta jokoen mendekotasuna

• Sare sozialen mendekotasuna

• Apustu-mendekotasuna

• Sexu-mendekotasuna

• Erosketak egiteko mendekotasuna

• Elikadura-mendekotasuna

• Kirolaren eta ariketa fisikoaren mendekotasuna (forma obsesiboa)

2.3 Adikzio psikologikoak/psikosozialak

• Harremanen mendekotasuna (menpeko eranskina)

• Berrespen-menpekotasuna

• Workaholism

3. Mendekotasunaren kausak

Mendekotasuna faktore anitzeko prozesu bat da.
Izenburu nagusiak:

3.1 Faktore biologikoak

• Predisposizio genetikoa

• Garuneko neurokimikan aldaketak

• Garapen-aldia (nerabezaroaren arrisku-faktorea)

3.2 Faktore psikologikoak

• Traumatismoak

• Ansietatea, depresioa

• Bulkaden kontrolaren nahasteak

• Nortasunaren egiturak

3.3 Gizarte eta ingurumen-faktoreak

• Familia harremanak

• Ingurugiroaren esposizioa

• Kulturaren onarpena

• Estres sozialak

4. Sintomak (Nola kontatu?)

Mendekotasunaren sintomak askotan maltzurrez hasten dira:

• Kontrola galtzea

• Tolerantziaren garapena (efektu beraren beharra gehiago)

• Abtiren sintomak

• Lana, eskola edo familia bizitzan etenaldia

• Ezkutatzeko eta ukatzeko jokabideak

• Ansietatea, suminkortasuna, oldarkortasuna

• Gizarte harremanen etena

5. Mendekotasuna eta garunaren arteko erlazioa

Neurozientzia ereduak mendekotasuna azaltzen du sari-zikloaren bidez:
Dopamina → Motibazioa → Saria → Errepikapena → Ohitura → Mendekotasuna

Cortex prefrontalaren eraginak erabakiak hartzeko eta bulkaden kontrola okerra dakar.

6. Tratamendu eta esku hartzeko planteamenduak

Tratamenduak norbanakoaren espezifikoa izan behar du. Alde anitzeko esku-hartzeak:

6.1 Psikoterapia

• CBT (Jokabide-terapia kognitiboa)

• Motibazio-elkarrizketa (MI)

• DBT

• Eskema-terapia

• Familia terapia

6.2 Medikuntza tratamendua

• Abtiren sintomak kudeatzea

• Beste baldintza psikiatrikoen tratamendua

• Droga osagarriak (adibidez, nikotina terapia, opioideen antagonistak)

6.3 Laguntza-sistemak

• Taldeko terapiak

• Berdinen arteko laguntza

• 12 digituko programak

6.4 Osasun digitalaren ikuspegia (eOsasunaren ikuspegia)

Psikologoen, psikiatraren eta dietistaren sareko bilerak gizabanakoaren tratamendurako sarbidea areagotzen du. konpromiso- eta betetze-tasa-tasa handitzen da batez ere nerabe eta gazteengan.

7. Prebentzioa Mendekotasunean

Prebentzioa hiru mailatan jorratzen da:

Lehenengoa: Hezkuntza eta sentsibilizazioa
DBH: Diagnostiko goiztiarra eta arriskuen baheketa
Hirugarren mailakoa:[T_283_T_283] prebentzioa