Ürtiker (Kurdeşen) Nedir?

Ciltte aniden ortaya çıkan kaşıntılı, kabarık ve kızarık döküntüler toplumda en sık görülen deri problemlerinden biridir. Halk arasında kurdeşen olarak bilinen bu durumun tıbbi adı ürtikerdir. Çocuklardan yaşlı bireylere kadar her yaş grubunda görülebilen ürtiker, çoğu zaman kısa süre içinde kendiliğinden düzelirken bazı kişilerde haftalar, aylar hatta yıllar boyunca tekrarlayabilir.

Ürtiker, ciltte bulunan mast hücrelerinden histamin ve benzeri kimyasal maddelerin salınması sonucunda gelişen bir reaksiyondur. Bu reaksiyonun sonucunda ciltte kaşıntı, kızarıklık ve kabarıklıklar oluşur. Her ne kadar birçok kişi ürtikeri yalnızca alerjiyle ilişkilendirse de enfeksiyonlar, ilaçlar, fiziksel uyaranlar, stres ve bazı kronik hastalıklar da bu tabloya yol açabilir.

Çoğu vakada ürtiker ciddi bir sağlık sorunu oluşturmasa da, sık tekrarlayan ataklar veya nefes darlığı ve dudaklarda şişme gibi belirtilerin eşlik ettiği durumlar mutlaka bir sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.

Kısaca

Ürtiker (kurdeşen), ciltte aniden gelişen kaşıntılı, kabarık ve kızarık döküntülerle karakterize bir deri hastalığıdır. Genellikle histamin salınımına bağlı olarak gelişir ve alerjiler, enfeksiyonlar, ilaçlar, fiziksel uyaranlar veya stres gibi birçok farklı faktör tarafından tetiklenebilir. Uygun tanı ve tedavi ile belirtiler çoğu hastada başarılı şekilde kontrol altına alınabilir.

Ürtiker Nasıl Oluşur?

Ürtikerin temelinde bağışıklık sistemi ile ciltte bulunan mast hücrelerinin oluşturduğu biyolojik süreç yer alır. Mast hücreleri normalde vücudu enfeksiyonlara ve yabancı maddelere karşı korumaya yardımcı olur. Ancak bazı durumlarda gereğinden fazla uyarılarak histamin başta olmak üzere çeşitli kimyasal maddeler salgılar.

Histamin salınımı sonucunda:

• Ciltteki küçük damarlar genişler.
• Damar geçirgenliği artar.
• Cilt altına sıvı sızar.
• Kaşıntı hissi ortaya çıkar.
• Kurdeşen benzeri kabarıklıklar oluşur.

Bu nedenle ürtiker döküntüleri genellikle birkaç dakika içinde gelişebilir ve aynı hızla kaybolabilir. Bir bölgede kaybolan döküntü, kısa süre sonra vücudun başka bir bölgesinde yeniden ortaya çıkabilir.

Ürtiker Belirtileri Nelerdir?

Ürtiker belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Bazı kişilerde yalnızca hafif kaşıntı görülürken, bazı hastalarda geniş cilt alanlarını etkileyen döküntüler gelişebilir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Yoğun kaşıntı
• Kırmızı veya cilt renginde kabarık plaklar
• Kurdeşen benzeri döküntüler
• Yer değiştirebilen kabarıklıklar
• Basmakla solan kızarıklık
• Yanma veya batma hissi
• Vücudun herhangi bir bölgesinde ortaya çıkabilen döküntüler

Ürtiker döküntülerinin en önemli özelliklerinden biri, tek bir lezyonun genellikle 24 saat içinde iz bırakmadan kaybolmasıdır. Ancak bu süreçte vücudun farklı bölgelerinde yeni döküntüler gelişebilir.

Bazı hastalarda ürtikere anjiyoödem adı verilen daha derin dokuların şişmesi de eşlik edebilir. Dudaklarda, göz kapaklarında, dilde veya boğazda gelişen şişlik nefes almayı zorlaştırabileceğinden acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Ürtiker Çeşitleri Nelerdir?

Ürtiker süresine göre iki ana gruba ayrılır.

Akut Ürtiker

Belirtilerin 6 haftadan kısa sürdüğü durum akut ürtiker olarak adlandırılır. En sık görülen ürtiker tipidir ve çoğunlukla enfeksiyonlar, ilaçlar veya besinlerle ilişkilidir. Çoğu hastada uygun tedaviyle tamamen düzelir.

Kronik Ürtiker

Belirtilerin 6 haftadan uzun sürmesi kronik ürtiker olarak tanımlanır. Ataklar haftalar veya aylar boyunca tekrarlayabilir. Kronik ürtikerin önemli bir bölümünde kesin neden saptanamayabilir. Bazı vakalarda otoimmün hastalıklar, kronik enfeksiyonlar veya fiziksel tetikleyiciler rol oynayabilir.

Ürtiker ile Anjiyoödem Arasındaki Fark Nedir?

Ürtiker cildin yüzeyel tabakalarını etkilerken, anjiyoödem daha derin dokularda gelişen şişliklerle karakterizedir.

Anjiyoödem en sık:

• Dudaklarda
• Göz kapaklarında
• Dilde
• Yanaklarda
• El ve ayaklarda

görülür.

Boğaz bölgesinde gelişen anjiyoödem nefes almayı zorlaştırabileceği için acil müdahale gerektirebilir.

Ürtiker Neden Olur?

Ürtiker, tek bir nedene bağlı olarak gelişmeyen, birçok farklı tetikleyicinin rol oynayabildiği bir deri hastalığıdır. Bazı kişilerde belirgin bir neden saptanabilirken, özellikle kronik ürtiker vakalarının önemli bir bölümünde kesin tetikleyici belirlenemeyebilir. Bu nedenle ürtikerin değerlendirilmesinde ayrıntılı hasta öyküsü büyük önem taşır.

En sık karşılaşılan nedenler şunlardır:

1. Alerjik Reaksiyonlar

Bazı besinler, ilaçlar veya böcek sokmaları bağışıklık sistemini uyararak histamin salınımına neden olabilir. Özellikle aşağıdaki durumlar akut ürtikeri tetikleyebilir:

• Kabuklu deniz ürünleri
• Yer fıstığı ve bazı kuruyemişler
• Yumurta
• Süt
• Bazı antibiyotikler
• Ağrı kesici ilaçlar (özellikle NSAİİ grubu)
• Arı ve böcek sokmaları

Ancak her ürtiker atağı alerjiye bağlı değildir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakılarak alerjik ürtiker tanısı konulamaz.

2. Enfeksiyonlar

Çocuklarda akut ürtikerin en sık nedenlerinden biri viral enfeksiyonlardır. Grip, üst solunum yolu enfeksiyonları ve bazı bakteriyel enfeksiyonlar bağışıklık sistemini aktive ederek geçici ürtikere neden olabilir.

Bazı kronik enfeksiyonlar da uzun süren ürtiker ataklarıyla ilişkili olabilir. Bu nedenle gerekli görülen hastalarda altta yatan enfeksiyonların araştırılması önemlidir.

3. Fiziksel Tetikleyiciler

Bazı kişilerde ürtiker, çevresel fiziksel uyaranlara bağlı olarak gelişebilir.

Bunlar arasında:

• Sıcak hava
• Soğuk hava
• Güneş ışığı
• Basınç
• Egzersiz
• Terleme
• Su teması
• Titreşim

yer alabilir.

Örneğin sıcak havalarda ortaya çıkan kolinerjik ürtiker veya soğuk suyla temas sonrası gelişen soğuk ürtikeri fiziksel ürtiker grubunda değerlendirilir.

4. Stres

Yoğun stres, kaygı ve duygusal yük doğrudan ürtikere neden olmasa da mevcut belirtilerin şiddetlenmesine katkıda bulunabilir.

Stres hormonlarının bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle özellikle kronik ürtikeri bulunan kişilerde atakların daha sık görüldüğü bilinmektedir.

Bu nedenle yalnızca ilaç tedavisi değil, stres yönetimi de tedavi planının önemli bir parçasıdır.

5. Otoimmün Hastalıklar

Kronik ürtikeri bulunan bazı hastalarda bağışıklık sistemi kendi hücrelerine karşı reaksiyon geliştirebilir.

Özellikle şu hastalıklarla birlikte görülebilir:

• Hashimoto tiroiditi
• Graves hastalığı
• Çölyak hastalığı
• Romatoid artrit
• Sistemik lupus eritematozus

Bu nedenle uzun süren ürtiker vakalarında doktor gerekli gördüğünde ek tetkikler isteyebilir.

Kimlerde Daha Sık Görülür?

Ürtiker her yaş grubunda görülebilmekle birlikte bazı kişilerde görülme olasılığı daha yüksektir.

Risk grubunda yer alan kişiler şunlardır:

• Alerjik hastalığı bulunanlar
• Astımı olan bireyler
• Alerjik riniti olan kişiler
• Atopik dermatiti bulunanlar
• Kadınlar
• Genç erişkinler
• Otoimmün hastalığı bulunanlar
• Yoğun stres altında yaşayan kişiler
• Bazı ilaçları düzenli kullanan bireyler

Araştırmalar, toplumdaki bireylerin yaklaşık %20’sinin yaşamlarının herhangi bir döneminde en az bir kez ürtiker atağı geçirebildiğini göstermektedir.

Ürtiker Bulaşıcı mıdır?

Hayır.

Ürtiker bulaşıcı bir hastalık değildir.

Kişiden kişiye temas, aynı ortamı paylaşma veya ortak eşya kullanımı ile geçmez.

Ancak ürtikere neden olan bazı viral veya bakteriyel enfeksiyonlar bulaşıcı olabilir. Böyle durumlarda bulaşan hastalık enfeksiyondur; ürtiker değildir.

Ürtiker Ne Kadar Sürer?

Hastalığın süresi altta yatan nedene göre değişebilir.

• Akut ürtiker genellikle birkaç saat ile birkaç hafta arasında düzelir.
• Kronik ürtiker ise altı haftadan daha uzun sürer ve aylar hatta yıllar boyunca tekrarlayabilir.

Tek bir ürtiker kabarıklığı çoğu zaman 24 saat içinde kaybolur. Ancak yeni döküntüler oluşabileceği için hastalık devam ediyormuş gibi görünebilir.

Ürtiker Nasıl Teşhis Edilir?

Ürtiker tanısı çoğu zaman hastanın öyküsü ve dermatolojik muayene ile konulabilir. Döküntülerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve eşlik eden belirtiler tanı açısından büyük önem taşır.

Doktorunuz değerlendirme sırasında şu soruları sorabilir:

• Döküntüler ne zaman başladı?
• Her bir döküntü ne kadar sürüyor?
• Son dönemde yeni bir ilaç kullandınız mı?
• Belirli besinlerden sonra belirtiler artıyor mu?
• Sıcak, soğuk, egzersiz veya stres belirtileri tetikliyor mu?
• Ailenizde ürtiker veya alerjik hastalık öyküsü var mı?

Çoğu akut ürtiker vakasında ek teste ihtiyaç duyulmaz. Ancak belirtiler altı haftadan uzun sürüyor, sık tekrarlıyor veya altta yatan farklı bir hastalıktan şüpheleniliyorsa doktor gerekli gördüğü kan testlerini veya diğer incelemeleri isteyebilir.

Önemli Not: Geniş kapsamlı alerji testleri her ürtiker hastasında gerekli değildir. Testler, yalnızca klinik değerlendirme doğrultusunda planlanmalıdır.

Ürtiker Nasıl Tedavi Edilir?

Ürtiker tedavisinin temel amacı kaşıntıyı azaltmak, döküntüleri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi planı; belirtilerin süresine, şiddetine ve altta yatan nedene göre kişiye özel olarak belirlenir.

1. Tetikleyicilerin Belirlenmesi

Belirtileri artıran faktörlerin belirlenmesi tedavinin en önemli basamaklarından biridir.

Örneğin;

• Bazı ilaçlar
• Belirli besinler
• Sıcak veya soğuk ortamlar
• Yoğun egzersiz
• Alkol
• Stres

atakların daha sık görülmesine neden olabilir.

2. Antihistaminik Tedavisi

Ürtiker tedavisinde ilk tercih edilen ilaç grubu antihistaminiklerdir. Bu ilaçlar histaminin etkisini azaltarak kaşıntı ve döküntülerin kontrol altına alınmasına yardımcı olur.

İlaçlar mutlaka doktor önerisi doğrultusunda kullanılmalıdır.

3. İleri Tedavi Seçenekleri

Standart tedaviye rağmen belirtileri devam eden bazı kronik ürtiker hastalarında, alerji ve immünoloji veya dermatoloji uzmanı tarafından farklı tedavi seçenekleri değerlendirilebilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna hastanın klinik durumuna göre karar verilir.

Evde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Ürtiker tedavisini desteklemek ve yeni atak riskini azaltmak için şu öneriler faydalı olabilir:

• Cildinizi serin tutmaya özen gösterin.
• Çok sıcak duşlardan kaçının.
• Pamuklu ve nefes alabilen kıyafetler tercih edin.
• Kaşımaktan kaçının.
• Parfümlü veya tahriş edici cilt ürünlerini dikkatli kullanın.
• Düzenli uyumaya ve stresi yönetmeye çalışın.
• Doktor önerisi olmadan ilaç kullanmayın.
• Belirtilerinizi tetikleyen durumları not ederek doktorunuzla paylaşın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurmanız önerilir:

• Döküntüler altı haftadan uzun sürüyorsa
• Ataklar sık sık tekrarlıyorsa
• Kaşıntı günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Dudaklarda, dilde veya göz kapaklarında şişlik gelişiyorsa
• Nefes darlığı veya boğazda şişlik hissi oluşuyorsa
• Baş dönmesi veya bayılacak gibi hissetme gelişiyorsa

Nefes darlığı, boğazda şişlik veya bilinç değişikliği gibi belirtiler acil değerlendirme gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Ürtiker ile alerji aynı şey midir?

Hayır. Alerji ürtiker nedenlerinden biri olabilir ancak her ürtiker alerjiye bağlı gelişmez.

Ürtiker bulaşıcı mıdır?

Hayır. Ürtiker kişiden kişiye bulaşmaz.

Ürtiker kendiliğinden geçer mi?

Akut ürtiker vakalarının önemli bir kısmı birkaç gün veya birkaç hafta içinde düzelebilir. Kronik ürtiker ise daha uzun sürebilir ve tedavi gerektirebilir.

Ürtiker stresten olur mu?

Stres doğrudan neden olmayabilir ancak mevcut belirtilerin şiddetlenmesine katkıda bulunabilir.

Ürtiker hangi doktora gidilir?

Ürtiker tanı ve tedavisi için dermatoloji veya alerji ve immünoloji uzmanına başvurabilirsiniz.

Ürtiker tehlikeli midir?

Çoğu vakada ciddi değildir. Ancak nefes darlığı, boğazda şişlik veya yaygın anjiyoödem gelişmesi acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Sonuç

Ürtiker (kurdeşen), toplumda sık görülen ve yaşam kalitesini etkileyebilen bir cilt hastalığıdır. Çoğu zaman kısa süreli olsa da bazı kişilerde kronikleşebilir. Her ürtiker vakasının nedeni alerji değildir; enfeksiyonlar, ilaçlar, fiziksel uyaranlar ve stres gibi birçok faktör bu tabloyu tetikleyebilir.

Doğru tanı, uygun tedavi ve tetikleyicilerden kaçınma ile belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Uzun süren veya sık tekrarlayan şikâyetlerde bir dermatoloji ya da alerji ve immünoloji uzmanı tarafından değerlendirilmek önemlidir.

e-Health’ten Uzman Desteği

Ürtiker belirtileri yaşıyor, tekrarlayan kaşıntı veya kurdeşen atakları nedeniyle günlük yaşamınız etkileniyorsa, e-Health üzerinden Dermatoloji veya Alerji ve İmmünoloji uzmanlarından online randevu alarak uzman görüşüne güvenle ulaşabilirsiniz.

Bilimsel Kaynaklar

• EAACI – European Academy of Allergy and Clinical Immunology. Guideline for the Definition, Classification, Diagnosis and Management of Urticaria.
• World Allergy Organization (WAO). Guidelines for the Assessment and Management of Urticaria.
• Zuberbier T, Abdul Latiff AH, Abuzakouk M, ve ark. The international EAACI/GA²LEN/EuroGuiDerm/APAAACI Guideline for Urticaria.
• American Academy of Allergy, Asthma & Immunology (AAAAI). Chronic Urticaria Resources.
• UpToDate. Evaluation and management of urticaria in adults and children.

Bu içerik e-Health editör ekibi tarafından güncel bilimsel kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır. İçerik yalnızca bilgilendirme amacı taşır ve tanı veya tedavi yerine geçmez. Sağlık sorunlarınız için ilgili uzmanlık alanındaki bir hekime başvurmanız önerilir.