Migren, sadece “baş ağrısı” değildir; beyinde gerçekleşen karmaşık bir nörolojik olaydır. Türkiye’de yaklaşık her 6 kişiden 1’i, dünya genelinde ise 1 milyardan fazla insan migrenle mücadele ediyor. Özellikle kadınlarda erkeklere göre 3 kat daha sık görülüyor. En kötüsü ise, çoğu kişi yaşadığı şeyin migren olduğunu yıllarca fark etmeden “strestendir, geçer” diyerek doktora gitmiyor. Oysa migren erken tanınırsa hem ataklar hafifletilebilir hem de hayat kalitesi çok ciddi oranda yükselebilir.
Bu yazıda migrenin tüm evrelerini, gizli kalmış belirtilerini, kadınlarda ve çocuklarda nasıl farklı göründüğünü, hangi belirtilerin acil doktora gitmeyi gerektirir hepsini en ince detayına kadar anlatacağım. Okuduktan sonra kendi yaşadıklarınızın migren olup olmadığını çok net anlayacaksınız.
Migren Nedir? Basitçe ve Doğru Anlatım
Migren, tekrarlayan, genellikle tek taraflı, zonklayıcı özellikte orta–şiddetli baş ağrısı ataklarıyla giden kronik bir nörolojik hastalıktır. Beyindeki trigeminal sinir sistemi aşırı uyarılır, beyin zarında inflamasyon (iltihap) başlar ve damarlarda önce daralma sonra aşırı genişleme olur. Bu süreçte “kalsitonin gen ilişkili peptid” (CGRP) gibi inflamatuvar maddeler salgılanır ve ağrı başlar.
Migrenin %70’i genetiktir. Annenizde veya babanızda migren varsa sizin de olma ihtimaliniz %50–70 arasındadır. Kardeşlerde bu oran %80–90’a kadar çıkar. Yani migren büyük oranda “aileden gelen” bir hastalıktır.
Migrenin 4 Evresi ve Migren Belirtileri Nelerdir?
Migren atağı tek bir ağrıdan ibaret değildir; çoğu hastada 4 ayrı evre sırayla yaşanır. Bu evrelerin bazıları çok sinsi olabilir ve kişi “migrenim tutuyor” demeden günler öncesinden belirtiler başlar.
1. Prodrom Evresi (Ataktan 24–48 Saat Önce)
Bu evre migrenin en çok göz ardı edilen kısmıdır. Hastaların %60–80’i atak öncesi şu belirtilerden en az birkaçını yaşar:
- Sürekli esneme (her 5 dakikada bir esnemek çok tipiktir)
- Aşırı tatlı, tuzlu veya çikolata yeme isteği
- Ruh halinde ani değişimler: ya aşırı neşeli ya da çok sinirli olma
- Boyun tutulması ve sertliği (birçok hasta “boynum tutuldu, ondan başım ağrıyor” diye düşünür)
- Sık idrara çıkma veya kabızlık
- Işığa veya sese hafif hassasiyetin başlaması
- Konsantrasyon bozukluğu, kelime bulamama
- Aşırı uyku hali veya tam tersi uykusuzluk
Bu belirtiler o kadar yavaş ve sinsi gelir ki çoğu kişi atak gelene kadar fark etmez. Oysa prodrom evresini tanımak, koruyucu ilaçları erken almak ve tetikleyicilerden kaçınmak için çok değerli bir uyarıdır.
2. Aura Evresi (Herkeste Olmaz – Sadece %25–30 Hastada Görülür)
Aura, atak öncesi veya atakla birlikte gelişen geçici nörolojik belirtilerdir ve genellikle 5–60 dakika sürer. En sık görülen aura türleri şunlardır:
- Görme aurasında; göz önünde zigzag şeklinde parlak ışıklar, titreyen çizgiler, yıldızlar, flaş patlamaları
- Kör nokta (skotom): görüş alanında siyah veya gri bir alan oluşması
- Yüzde, elde veya dilde uyuşma–karıncalanma hissi (yavaş yavaş yayılır)
- Konuşma güçlüğü, kelimeleri karıştırma, cümle kuramama
- Baş dönmesi, dengesizlik, kulak çınlaması
- Nadiren kol veya bacakta güçsüzlük (hemiplejik migren)
Aura bittiğinde genellikle 30–60 dakika içinde şiddetli baş ağrısı başlar. Aura yaşayan hastalar genellikle “gözümde bir şey oldu sandım, doktora gittim” diyerek migren tanısını daha erken alır.
3. Baş Ağrısı (Ana Atak) Evresi
Bu evre klasik migren ağrısının yaşandığı dönemdir ve 4–72 saat (bazen 1 hafta) sürebilir.
- Ağrı genellikle tek taraflıdır (şakak, göz çevresi, alın veya ense), zonklayıcı özelliktedir.
- Merdiven çıkmak, eğilmek, öksürmek gibi hareketlerle ağrı şiddetlenir.
- Işık (fotofobi), ses (fonofobi) ve kokuya (ozmofobi) aşırı hassasiyet olur. Hasta karanlık ve sessiz odada yatmak ister.
- Bulantı %80, kusma %50 hastada görülür.
- Burun tıkanıklığı, burun akıntısı, gözde sulanma ve kızarıklık (otonom belirtiler) eşlik edebilir.
- Yüzde solukluk veya kızarıklık, terleme, üşüme hissi sık görülür.
Bu evrede hasta günlük hayatını tamamen durdurur; işe gidemez, ışık ve sesle temastan kaçınır.
4. Postdrom Evresi (“Migren Sarhoşluğu”)
Atak bittikten sonra hastaların %70’i 24–48 saat boyunca şu belirtileri yaşar:
- Aşırı yorgunluk ve bitkinlik (sanki kamyon çarpmış gibi)
- Konsantrasyon güçlüğü, hafıza bulanıklığı
- Boyun ve omuz ağrısı devamı
- Ruh halinde dalgalanma (çoğunlukla depresif his)
- Işık ve sese hala hafif hassasiyet
- İştah artışı veya tamamen kesilmesi
Bu evre o kadar tipiktir ki hastalar “migrenim geçti ama kendime gelemedim” der.
Kadınlarda Migren Belirtileri Nelerdir? Hormonal Etkiler
Kadınların %75’i hayatlarının bir döneminde migren atağı yaşar. Bunun en büyük nedeni östrojen hormonundaki dalgalanmalardır.
- Adet öncesi 3–4 günde östrojen seviyesi ani düşer → %60 kadında adet migreni görülür.
- Doğum kontrol hapı kullananlarda atak sıklığı artabilir.
- Gebelikte ilk 3 ay ataklar azalabilir, son 3 ay tekrar artabilir.
- Menopoz sonrası çoğu kadında migren azalır ama hormon replasman tedavisi alanlarda tekrar başlayabilir.
Kadınlarda migren atakları daha uzun sürer, daha şiddetlidir ve bulantı-kusma daha sık eşlik eder.
Çocuklarda ve Ergenlerde Migren Belirtileri Nelerdir?
Çocuklarda migreni yetişkinlerden çok farklı seyredebilir:
- Ağrı genellikle çift taraflıdır ve daha kısa sürer (2–48 saat).
- En sık belirti karın ağrısıdır (abdominal migren). Çocuk “başım ağrıyor” yerine “karnım ağrıyor” der.
- Tekrarlayan kusma atakları (siklik kusma sendromu) migrenin çocukluk eşdeğeridir.
- Araba tutması, hareket hastalığı çok sık görülür.
- Ailede migren öyküsü varsa çocukta karın ağrısı + kusma + solgunluk atağı gördüğünüzde migren düşünülmelidir.
Sessiz Migren ve Retinal Migren
Bazı hastalarda baş ağrısı hiç olmaz, sadece aura belirtileri yaşanır. Buna “sessiz migren” veya “aura olmadan migren” denir. Türkiye’de migren hastalarının %70–75’i aurasız (sessiz) migren yaşar.
Retinal migrende ise sadece tek gözde görme kaybı veya flaşlar olur, baş ağrısı çok hafif veya hiç yoktur. Bu durum acil değerlendirilmelidir çünkü retina damar spazmı söz konusudur.
Migreni Tetikleyen Faktörler Nelerdir?
Herkesin tetikleyicisi farklıdır ama en sık görülenler:
- Stres (en sık tetikleyici) ve stresin bitişi (hafta sonu migreni)
- Uyku düzensizliği (az veya fazla uyumak)
- Açlık veya öğün atlama
- Çikolata, eski peynir, işlenmiş et, monosodyum glutamat (Çin tuzu), aspartam
- Kırmızı şarap, bira, kafein yoksunluğu
- Parlak ışık, flaş ışığı, güçlü parfüm kokusu
- Hava değişimi, lodos, ani basınç düşüşü
- Hormonal dalgalanmalar
Tetikleyici günlüğü tutmak tedavinin en önemli parçasıdır.
Ne Zaman Acilen Doktora Gitmelisiniz?
Aşağıdaki belirtilerden biri varsa 24 saat içinde nöroloji uzmanına başvurun:
- Hayatınızın en şiddetli baş ağrısı (“şimşek çakar” tarzı ani başlangıç)
- 50 yaş sonrası ilk kez ortaya çıkan baş ağrısı
- Ateş, ense sertliği ile birlikte
- Kol veya bacakta güç kaybı, konuşma bozukluğu
- Görme kaybı 1 saatten uzun sürüyorsa
- Kanser, HIV, bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanımı öyküsü varsa
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1. Migren belirtileri nelerdir ve kaç saat sürer?
Migren belirtileri 4 evrede görülür: Prodrom (günler öncesinden), aura (5–60 dk), baş ağrısı (4–72 saat) ve postdrom (1–2 gün). Toplam süreç bazen 1 haftayı bulabilir. Ağrı tek taraflı, zonklayıcı, hareketle artan, bulantı-kusma ve ışık-ses hassasiyeti eşlik eder.
2. Migren ile gerilim tipi baş ağrısı nasıl ayırt edilir?
Gerilim tipi baş ağrısı sıkıştırıcı nitelikte, çift taraflı, ense–boyun kaynaklıdır ve hareketle artmaz. Migren ise zonklayıcı, tek taraflı, hareketle şiddetlenir, bulantı-kusma ve ışık-ses hassasiyeti vardır. Gerilim tipi baş ağrısında hasta günlük işlerini yapabilir, migrende yapamaz.
3. Aura olmadan da migren olunur mu?
Evet, Türkiye’de migren hastalarının %70–75’i aura yaşamaz. Sadece zonklayıcı baş ağrısı, bulantı ve ışık hassasiyeti ile giden forma “aurasız migren” denir ve en sık görülen tiptir.
4. Migren belirtileri adet dönemiyle ilişkili olabilir mi?
Kesinlikle evet. Adet öncesi östrojen seviyesinin ani düşmesi migren atağını tetikler. Adet migreni genellikle adet başlangıcından 2 gün önce başlar, adet bitince hafifler. Bu durum saf adet migreni olarak adlandırılır ve koruyucu tedaviyle büyük oranda kontrol altına alınabilir.
5. Çocuklarda migren belirtileri nelerdir, karın ağrısı migren belirtisi olabilir mi?
Evet, özellikle 4–12 yaş arası çocuklarda migren sıklıkla karın ağrısı ve tekrarlayan kusma atakları şeklinde kendini gösterir. Bu duruma “abdominal migren” ve “siklik kusma sendromu” denir. Ağrı kısa sürer (2–24 saat), çift taraflı olur ve ailede migren öyküsü varsa tanı konur.
Migren, doğru tanınırsa ve doğru tedavi edilirse büyük oranda kontrol altına alınabilen bir hastalıktır. Eğer yukarıdaki belirtilerden birkaçını yaşıyorsanız lütfen bir nörologla görüşmenizi ve migren günlüğü tutmaya başlamanızı şiddetle öneririm. Erken tanı, daha az ağrı ve daha kaliteli bir hayat demektir.
Sağlıkla kalın. ehealth.com.tr
