Bir anda kalbiniz göğsünüzden fırlayacak gibi çarpıyor, göğüs kafesinizde şiddetli bir tekleme hissediyorsunuz ya da boğazınızda kalbiniz atıyormuş gibi bir his oluyor… Bu durumu yaşayan herkesin aklına ilk gelen soru aynıdır: “Kalp çarpıntısı neden olur?”
Endişelenmeyin, çoğu zaman kalp çarpıntısı (tıbbi adıyla palpitasyon) tamamen zararsızdır ve günlük hayatın içinde sıkça karşılaşılan bir durumdur. Ancak bazı durumlarda önemli bir hastalığın ilk habercisi olabilir. Bu yazıda, kalp çarpıntısının en sık görülen 20 sebebini en ince ayrıntısına kadar açıklayacak, hangi durumların normal olduğunu, hangilerinin doktor gerektirdiğini ve evde neler yapabileceğinizi uzun uzun anlatacağım.
Kalp Çarpıntısı Nedir ve Nasıl Hissettirir?
Kalp çarpıntısı, kişinin kendi kalp atışlarını normalden daha güçlü, hızlı ya da düzensiz hissetmesi durumudur. Tıp dilinde “palpitasyon” olarak adlandırılır. Normal bir insan dinlenirken kalp atışlarını pek fark etmez. Ancak çarpıntı sırasında kalp adeta “varlığını hatırlatır”: göğüste takılma-kaçırma hissi, şiddetli vuruşlar, boğazda çarpma, kulaklarda zonklama ya da göğsün içinde kelebek uçuşuyormuş gibi bir his oluşabilir.
Bu his birkaç saniye sürebileceği gibi, saatlerce de devam edebilir. Bazen sadece birkaç ekstra atım (erken atım) şeklinde olurken, bazen dakikada 150-200 atımlık hızlı ritimler halinde kendini gösterebilir.
Kalp Çarpıntısı Neden Olur? En Sık Karşılaşılan 20 Sebep
1. Stres, Kaygı ve Panik Atak
Günümüzde kalp çarpıntısının en sık nedeni strestir. Sınav öncesi, önemli bir toplantı öncesi ya da tartışma anında vücudunuz “savaş ya da kaç” moduna geçer. Böbrek üstü bezlerinden adrenalin ve noradrenalin hormonu salgılanır, kalp daha hızlı ve güçlü atmaya başlar. Bu sırada hem taşikardi (hızlı atış) hem de erken atımlar çok sık görülür. Panik atak sırasında ise çarpıntı o kadar şiddetli olur ki kişi “kalp krizi geçiriyorum” diye düşünür.
2. Aşırı Kafein Tüketimi
Bir büyük bardak filtre kahve (200-250 mg kafein), 2-3 kutu enerji içeceği ya da fazla miktarda siyah çay ve çikolata… Kafein, kalbin beta reseptörlerini uyarır ve doğrudan kalp hızını artırır. Özellikle hassas kişilerde 1 fincan Türk kahvesi bile 10-15 dakika içinde şiddetli çarpıntı yapabilir.
3. Sigara ve Alkol
Sigaradaki nikotin güçlü bir sempatik uyarıcıdır; bir sigara içtikten sonraki 5-10 dakika içinde kalp hızı 10-20 atım artabilir. Alkol ise önce kalp hızını artırır, sonra düzensiz ritimlere (özellikle atriyal fibrilasyon) yol açabilir. Hafta sonu fazla içki içenlerde ertesi sabah sık görülen “holiday heart syndrome” tam da budur.
4. Kansızlık (Anemi) ve Demir Eksikliği
Kanda oksijen taşıyan hemoglobin azaldığında kalp, dokulara aynı miktarda oksijen ulaştırabilmek için daha hızlı atmak zorunda kalır. Özellikle genç kadınlarda adet kanamalarına bağlı demir eksikliği anemisi çok sık çarpıntı nedeni olur.
5. Tiroid Bezinin Aşırı Çalışması (Hipertiroidi)
Tiroid hormonları kalbin hızını doğrudan kontrol eder. Basedow-Graves hastalığı ya da tiroid nodülleri fazla hormon salgıladığında kalp sürekli yüksek devirde çalışır. Hastalar “kalbim hiç yavaşlamıyor, geceleri bile hızlı atıyor” diye tarif eder.
6. Şeker Düşüklüğü (Hipoglisemi)
Özellikle insülin kullanan diyabet hastalarında ya da uzun süre aç kalanlarda kan şekeri düşünce vücut adrenalin salgılar ve çarpıntı başlar. Birçok insan “aç kaldığımda kalbim deli gibi atıyor” der.
7. Magnezyum ve Potasyum Eksikliği
Magnezyum kalbin elektrik sisteminde çok kritik bir mineraldir. Eksikliğinde özellikle erken atımlar (ekstrasistol) çok sık görülür. Potasyum eksikliği de benzer şekilde ritim bozukluklarına yol açar. İshal, kusma, aşırı idrar söktürücü kullanımı bu eksikliklere neden olabilir.
8. Kullandığınız İlaçlar
Astım ilaçları (salbutamol, terbutalin), soğuk algınlığı ilaçlarındaki pseudoefedrin, bazı antidepresanlar (venlafaksin, bupropion), tiroid ilaçlarının fazla dozu, kortizonlu ilaçlar ve hatta bazı burun spreyleri bile çarpıntı yapabilir.
9. Menopoz ve Hormonal Dalgalanmalar
Östrojen seviyesindeki ani düşüşler sıcak basması ile birlikte çarpıntıya neden olur. Birçok kadın “sıcak basıyor ve kalbim göğsümden çıkacak gibi oluyor” diye tarif eder.
10. Aşırı Spor ve Efor
Yoğun egzersiz sonrası ya da ani ağır kaldırma gibi durumlarda kalp hızı fizyolojik olarak artar. Antrenmansız kişilerde bu durum daha belirgin hissedilir.
11. Uyku Apnesi ve Horlama
Gece boyunca nefes durması yaşandığında kandaki oksijen azalır, vücut bunu telafi etmek için kalbi hızlandırır. Sabahları yorgun uyanan ve gün boyu çarpıntı hisseden kişilerde uyku apnesi sık görülür.
12. Kalp Ritm Bozuklukları
- Supraventriküler taşikardi (AVRT, AVNRT): Ani başlayan ve biten, dakikada 150-220 atım hızları
- Atriyal fibrilasyon: Düzensiz ve genellikle hızlı ritim
- Sık ventriküler erken atımlar: “Kalp takılıyor sonra bir vuruyor” hissi
13. Kalp Kapak Hastalıkları
Mitral kapak prolapsusu özellikle genç kadınlarda sık görülür ve çarpıntı yapabilir. Daha ciddi kapak darlık ya da kaçaklarında da çarpıntı olur.
14. Kalp Yetmezliği ve Koroner Damar Hastalığı
Kalp kası zayıfladığında ya da damarlar daraldığında kalp daha fazla çalışmak zorunda kalır.
15. Ateşli Hastalıklar
Vücut ısısı her 1 derece arttığında kalp hızı yaklaşık 10 atım artar. Grip, zatürre, idrar yolu enfeksiyonu gibi hastalıklarda çarpıntı çok sık görülür.
16. Hamilelik Dönemi
Hamilelikte kan volümü %40-50 artar, kalp daha fazla çalışır. Özellikle 3. trimesterde ve doğum sonrası ilk haftalarda çarpıntı normal kabul edilir.
17. Reflü ve Mide Problemleri
Mide ile kalp aynı sinirle (vagus siniri) innerve edilir. Şiddetli reflü, gastrit ya da mide şişkinliği vagus sinirini uyararak çarpıntıya neden olabilir. Yemekten hemen sonra yatmak bu durumu artırır.
18. Susuz Kalma (Dehidratasyon)
Vücut susuz kalınca kan hacmi azalır, kalp bunu telafi etmek için daha hızlı atmaya başlar.
19. Bazı Bitkisel Takviyeler ve Ürünler
Ginseng, efedra (ma huang), acı portakal, yüksek doz C vitamini bile bazı kişilerde çarpıntı yapabilir.
20. İyi Huylu, Sebepsiz Çarpıntılar
Yap 24 saatlik EKG (Holter) takıldığında birçok insanda günde 100-200 tane erken atım olduğu görülür. Bunların çoğu tamamen zararsızdır ve hiçbir belirti vermez. Sadece hassas kişiler fark eder.
Kalp Çarpıntısı Ne Zaman Tehlikelidir?
Çarpıntı ile birlikte aşağıdaki belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden doktora ya da 112’ye başvurun:
- Göğüs ağrısı ya da baskı hissi
- Bayılma ya da bayılacak gibi olma
- Şiddetli nefes darlığı
- 5 dakikadan uzun süren ve giderek hızlanan çarpıntı
- Kol, çene ya da sırt ağrısı
- Ani görme kaybı ya da konuşma bozukluğu
Kalp Çarpıntısına Ne İyi Gelir? Evde Yapabilecekleriniz
- Ani başlayan çarpıntıda soğuk su içip yüzünüzü soğuk suyla yıkayın
- Valsalva manevrası yapın: Burnunuzu ve ağzınızı kapatıp ıkınır gibi yapın
- Derin nefes alın: 4 saniye burundan nefes al, 7 saniye tut, 8 saniye ağızdan ver (4-7-8 tekniği)
- Magnezyum içeren besinler tüketin: Badem, ıspanak, muz, bitter çikolata
- Kafein, enerji içeceği ve alkolü azaltın
- Düzenli uyku ve stres yönetimi çok önemli
Doktora Gidildiğinde Hangi Tetkikler Yapılır?
- EKG (12 derivasyonlu elektrokardiyogram)
- 24-48 saatlik Holter monitörü
- Kan tahlilleri (tiroid, anemi, elektrolit, magnezyum)
- Ekokardiyografi (kalp ultrasonu)
- Efor testi
- Gerekirse olay kaydedici (event recorder) ya da uzun süreli ritim takibi
Sık Sorulan Sorular
Kalp çarpıntısı neden olur gece uyurken?
Gece çarpıntısının en sık nedenleri uyku apnesi, reflü, panik atak, kan şekeri düşüklüğü ve sol yana yatmakla artan erken atımlardır. Özellikle uykuya dalarken ya da sabaha karşı 3-5 arası olan çarpıntılar sıklıkla iyi huyludur.
Kalp çarpıntısı neden olur gençlerde?
Gençlerde en sık stres, kafein, sigara, enerji içecekleri, anemi, tiroid hastalığı ve POTS (postural ortostatik taşikardi sendromu) görülür. Ayrıca tamamen iyi huylu erken atımlar da gençlerde çok sıktır.
Stres kalp çarpıntısı yapar mı, ne kadar sürer?
Evet, stres en sık çarpıntı nedenidir. Stresli olay sırasında dakikalar ila saatler sürebilir. Kronik stres varsa gün boyu aralıklı çarpıntılar yaşanabilir.
Kalp çarpıntısı ile panik atak arasındaki fark nedir?
Panik atakta çarpıntıya ek olarak yoğun ölüm korkusu, terleme, titreme, uyuşma, boğulma hissi, karın ağrısı gibi belirtiler olur. Çarpıntı tek başına ise genellikle panik atak değildir.
Kalp çarpıntısı kanser belirtisi midir?
Çok nadirdir. Ancak feokromositoma (böbrek üstü bezi tümörü) ve karsinoid sendrom gibi çok ender tümörler çarpıntıya neden olabilir. Rutin kanser taramalarında çarpıntı bir belirti değildir.
