अर्टिकारिया म्हणजे काय?

त्वचेवर अचानक दिसणारे खाज सुटणे, सुजलेले आणि लाल पुरळ ही समाजातील त्वचेची सर्वात सामान्य समस्या आहे. अर्टिकारिया म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या या स्थितीचे वैद्यकीय नाव अर्टिकारिया आहे. लहान मुलांपासून वयोवृद्ध व्यक्तींपर्यंत सर्व वयोगटांमध्ये दिसणारे अर्टिकेरिया, बऱ्याचदा अल्पावधीत उत्स्फूर्तपणे निराकरण होते, परंतु काही लोकांमध्ये ते आठवडे, महिने किंवा वर्षांमध्येही पुनरावृत्ती होऊ शकते.

अर्टिकारिया ही एक प्रतिक्रिया आहे जी त्वचेतील मास्ट पेशींमधून हिस्टामाइन आणि तत्सम रसायने सोडल्याच्या परिणामी विकसित होते. या प्रतिक्रियेचा परिणाम म्हणून, त्वचेवर खाज सुटणे, लालसरपणा आणि फोड येतात. जरी बरेच लोक अर्टिकेरियाशी फक्त ऍलर्जी, संक्रमण, औषधे, शारीरिक उत्तेजना, तणाव आणि काही जुनाट आजार यांच्याशी संबंधित असले तरीही ही स्थिती होऊ शकते.

अर्टिकारिया बहुतेक प्रकरणांमध्ये गंभीर आरोग्य समस्या निर्माण करत नसली तरी, वारंवार वारंवार होणारे हल्ले किंवा श्वास लागणे आणि ओठ सुजणे यांसारख्या लक्षणांसह परिस्थितीचे आरोग्यसेवा व्यावसायिकाने मूल्यांकन केले पाहिजे.

थोडक्यात

अर्टिकारिया (पोळ्या) हा त्वचेचा रोग आहे ज्यामध्ये खाज सुटणे, सूजलेले आणि लाल पुरळ त्वचेवर अचानक विकसित होतात. हे सहसा हिस्टामाइन सोडल्यामुळे विकसित होते आणि ऍलर्जी, संक्रमण, औषधे, शारीरिक उत्तेजना किंवा तणाव यासारख्या अनेक भिन्न घटकांमुळे ट्रिगर होऊ शकते. योग्य निदान आणि उपचाराने, बहुतेक रुग्णांमध्ये लक्षणे यशस्वीरित्या नियंत्रित केली जाऊ शकतात.

अर्टिकारिया कसा होतो?

अर्टिकारियाचा आधार त्वचेतील रोगप्रतिकारक प्रणाली आणि मास्ट पेशींद्वारे तयार केलेली जैविक प्रक्रिया आहे. मास्ट पेशी सामान्यतः शरीराचे संक्रमण आणि परदेशी पदार्थांपासून संरक्षण करण्यास मदत करतात. तथापि, काही प्रकरणांमध्ये, ते खूप उत्तेजित होते आणि विविध रसायने, विशेषतः हिस्टामाइन स्रावित करते.

हिस्टामाइन सोडल्याचा परिणाम म्हणून:

• त्वचेतील लहान वाहिन्यांचा विस्तार होतो.
• संवहनी पारगम्यता वाढते.
• त्वचेखालील द्रव गळते.
• खाज सुटणे उद्भवते.
• पोळ्यासारखे अडथळे येतात.

म्हणून, urticarial rashes सहसा काही मिनिटांत विकसित होऊ शकतात आणि तितक्याच लवकर अदृश्य होतात. एका भागात नाहीशी झालेली पुरळ थोड्या वेळाने शरीराच्या दुसऱ्या भागात पुन्हा दिसू शकते.

अर्टिकारियाची लक्षणे काय आहेत?

अर्टिकारियाची लक्षणे व्यक्तीपरत्वे बदलू शकतात. काही लोकांना फक्त हलकी खाज येते, तर काही रुग्णांना त्वचेच्या मोठ्या भागावर पुरळ उठू शकते.

सर्वात सामान्य लक्षणे आहेत:

• तीव्र खाज सुटणे
• लाल किंवा त्वचेच्या रंगाचे उठलेले फलक
• पोळ्यासारखे पुरळ
• विस्थापन करण्यायोग्य फुगे
• लालसरपणा जो दाबाने कमी होतो
• जळणे किंवा दंश होणे
• शरीराच्या कोणत्याही भागात दिसू शकणारे पुरळ

अर्टिकेरिअल रॅशेसचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे 24 तासांच्या आत एकच घाव सामान्यतः अदृश्य होतो. तथापि, या कालावधीत शरीराच्या वेगवेगळ्या भागांमध्ये नवीन पुरळ उठू शकतात.

काही रूग्णांमध्ये, अर्टिकेरिया अँजिओएडेमा नावाच्या खोल ऊतींच्या सूज सोबत देखील असू शकतो. ओठ, पापण्या, जीभ किंवा घशावर सूज आल्यास त्वरित वैद्यकीय तपासणी करणे आवश्यक आहे कारण त्यामुळे श्वास घेणे कठीण होऊ शकते.

अर्टिकारियाचे प्रकार काय आहेत?

अर्टिकारिया त्याच्या कालावधीनुसार दोन मुख्य गटांमध्ये विभागली गेली आहे.

तीव्र अर्टिकेरिया

ज्या स्थितीत लक्षणे 6 आठवड्यांपेक्षा कमी राहतात तिला तीव्र अर्टिकेरिया म्हणतात. हा अर्टिकेरियाचा सर्वात सामान्य प्रकार आहे आणि बऱ्याचदा संसर्ग, औषधे किंवा खाद्यपदार्थांशी संबंधित असतो. बहुतेक रुग्णांमध्ये, योग्य उपचाराने ते पूर्णपणे बरे होते.

तीव्र अर्टिकेरिया

लक्षणे 6 आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकून राहणे हे क्रॉनिक अर्टिकेरिया म्हणून परिभाषित केले जाते. आठवडे किंवा महिन्यांत हल्ले पुन्हा होऊ शकतात. क्रॉनिक अर्टिकेरियाच्या महत्त्वपूर्ण भागामध्ये नेमके कारण निश्चित केले जाऊ शकत नाही. काही प्रकरणांमध्ये, स्वयंप्रतिकार रोग, जुनाट संक्रमण किंवा शारीरिक ट्रिगर भूमिका बजावू शकतात.

अर्टिकारिया आणि अँजिओएडेमामध्ये काय फरक आहे?

अर्टिकारिया त्वचेच्या वरवरच्या थरांवर परिणाम करत असताना, एंजियोएडेमा ही सूज द्वारे वैशिष्ट्यीकृत आहे जी खोल ऊतींमध्ये विकसित होते.

अँजिओएडेमा सर्वात सामान्य आहे:

• ओठांवर
• पापण्यांवर
• भाषेत
• गालावर
• हाता-पायांवर

दिसले आहे.

घशाच्या भागात विकसित होणाऱ्या अँजिओएडेमाला तातडीच्या हस्तक्षेपाची आवश्यकता असू शकते कारण त्यामुळे श्वास घेणे कठीण होऊ शकते.

अर्टिकारिया कशामुळे होतो?

अर्टिकारिया हा एक त्वचेचा रोग आहे जो एका कारणामुळे विकसित होत नाही आणि अनेक भिन्न ट्रिगर भूमिका बजावू शकतात. काही लोकांमध्ये स्पष्ट कारण ओळखले जाऊ शकते, परंतु अचूक ट्रिगर निश्चित केले जाऊ शकत नाही, विशेषत: क्रॉनिक अर्टिकेरिया प्रकरणांच्या महत्त्वपूर्ण भागामध्ये. त्यामुळे, अर्टिकेरियाच्या मूल्यमापनात रुग्णाच्या तपशीलवार इतिहासाला खूप महत्त्व असते.

सर्वात सामान्य कारणे आहेत:

१. ऍलर्जीक प्रतिक्रिया

काही खाद्यपदार्थ, औषधे किंवा कीटकांचे डंक रोगप्रतिकारक शक्तीला उत्तेजित करू शकतात आणि हिस्टामाइन सोडण्यास कारणीभूत ठरू शकतात. विशेषतः, खालील परिस्थिती तीव्र अर्टिकेरियाला चालना देऊ शकतात:

• शेलफिश
• शेंगदाणे आणि काही काजू
• अंडी
• दूध
• काही प्रतिजैविक
• वेदनाशामक (विशेषतः NSAID गट)
• मधमाशी आणि कीटकांचा डंख

तथापि, प्रत्येक urticaria हल्ला ऍलर्जीमुळे होत नाही. या कारणास्तव, केवळ लक्षणे पाहून ऍलर्जीक अर्टिकेरियाचे निदान केले जाऊ शकत नाही.

२. संक्रमण

लहान मुलांमध्ये तीव्र urticaria चे सर्वात सामान्य कारणांपैकी एक म्हणजे व्हायरल इन्फेक्शन. फ्लू, अप्पर रेस्पीरेटरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन आणि काही जिवाणू संक्रमण रोगप्रतिकारक शक्ती सक्रिय करू शकतात आणि तात्पुरते अर्टिकेरिया होऊ शकतात.

काही क्रॉनिक इन्फेक्शन्स दीर्घकाळापर्यंत अर्टिकेरियाच्या हल्ल्यांशी देखील संबंधित असू शकतात. म्हणून, आवश्यक समजल्या जाणाऱ्या रूग्णांमध्ये अंतर्निहित संसर्गाची तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे.

३. शारीरिक ट्रिगर

काही लोकांमध्ये, पर्यावरणीय शारीरिक उत्तेजनांमुळे अर्टिकेरिया विकसित होऊ शकतो.

यामध्ये हे समाविष्ट आहे:

• गरम हवा
• थंड हवामान
• सूर्यप्रकाश
• दबाव
• व्यायाम
• घाम येणे
• पाणी थीम
• कंपन

होऊ शकते.

उदाहरणार्थ, कोलीनर्जिक अर्टिकेरिया जो गरम हवामानात उद्भवतो किंवा थंड पाण्याच्या संपर्कात आल्यानंतर विकसित होणारा थंड अर्टिकेरिया शारीरिक अर्टिकेरिया गटामध्ये मूल्यांकन केला जातो.

४. तणाव

तीव्र ताण, चिंता आणि भावनिक भार यांमुळे थेट अर्टिकेरिया होत नसला तरी, ते विद्यमान लक्षणांच्या वाढीस कारणीभूत ठरू शकतात.

प्रतिकारक प्रणालीवर ताणतणाव संप्रेरकांच्या प्रभावामुळे, विशेषत: क्रॉनिक अर्टिकेरिया असलेल्या लोकांमध्ये हल्ले अधिक सामान्य आहेत हे ज्ञात आहे.

म्हणून, केवळ औषधोपचारच नाही तर तणावाचे व्यवस्थापन देखील उपचार योजनेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.

५. स्वयंप्रतिकार रोग

तीव्र अर्टिकेरिया असलेल्या काही रुग्णांमध्ये, रोगप्रतिकारक प्रणाली स्वतःच्या पेशींविरुद्ध प्रतिक्रिया विकसित करू शकते.

हे विशेषतः खालील रोगांसह दिसू शकते:

• हाशिमोटो थायरॉईडाइटिस
• ग्रेव्स रोग
• सेलियाक रोग
• संधिवात
• सिस्टमिक ल्युपस एरिथेमॅटोसस

या कारणास्तव, दीर्घकाळ टिकणाऱ्या अर्टिकेरियाच्या बाबतीत, आवश्यक वाटल्यास डॉक्टर अतिरिक्त चाचण्यांची विनंती करू शकतात.

कोणामध्ये हे अधिक सामान्य आहे?

जरी अर्टिकेरिया सर्व वयोगटांमध्ये दिसू शकतो, परंतु काही लोकांमध्ये ते दिसण्याची शक्यता जास्त असते.

जोखीम गटातील लोक आहेत:

• एलर्जीचे आजार असलेले लोक
• दमा असलेल्या व्यक्ती
• ॲलर्जीक राहिनाइटिस असलेले लोक
• ज्यांना एटोपिक त्वचारोग आहे
• महिला
• तरुण प्रौढ
• स्वयंप्रतिकारक रोग असलेले लोक
• तीव्र तणावाखाली राहणारे लोक
• ज्या व्यक्ती काही औषधे नियमितपणे वापरतात

संशोधन असे दर्शविते की समाजातील अंदाजे 20% व्यक्तींना त्यांच्या जीवनात कधीतरी किमान एक urticaria हल्ला येऊ शकतो.

अर्टिकारिया संसर्गजन्य आहे का?

नाही.

अर्टिकारिया हा संसर्गजन्य रोग नाही.

संपर्काद्वारे, समान वातावरण सामायिक करून किंवा सामान्य वस्तू वापरून हे एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे प्रसारित होत नाही.

तथापि, काही विषाणूजन्य किंवा जिवाणू संक्रमण ज्यामुळे अर्टिकारिया होतो ते संसर्गजन्य असू शकतात. अशा परिस्थितीत, प्रसारित होणारा रोग म्हणजे संसर्ग; हे अर्टिकेरिया नाही.

अर्टिकारिया किती काळ टिकतो?

आजाराचा कालावधी मूळ कारणावर अवलंबून बदलू शकतो.

• तीव्र अर्टिकेरिया सामान्यतः काही तासांपासून काही आठवड्यांत दूर होतो.
• तीव्र अर्टिकेरिया सहा आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकतो आणि अनेक महिने किंवा वर्षांपर्यंत पुनरावृत्ती होऊ शकतो.

एकल urticarial wheel 24 तासांच्या आत अदृश्य होते. तथापि, हा आजार सुरूच असल्याचे दिसू शकते कारण नवीन पुरळ उठू शकतात.

अर्टिकारियाचे निदान कसे केले जाते?

अर्टिकारियाचे निदान अनेकदा रुग्णाचा इतिहास आणि त्वचाविज्ञान तपासणीद्वारे केले जाऊ शकते. पुरळ कधी सुरू होते, ती किती काळ टिकते, कोणत्या परिस्थितीत उद्भवते आणि त्यासोबतची लक्षणे निदानासाठी खूप महत्त्वाची असतात.

तुमचे डॉक्टर मूल्यांकनादरम्यान खालील प्रश्न विचारू शकतात:

• पुरळ कधी सुरू झाली?
• प्रत्येक पुरळ किती काळ टिकतो?
• तुम्ही अलीकडे कोणतेही नवीन औषध वापरले आहे का?
• विशिष्ट पदार्थ खाल्ल्यानंतर लक्षणे वाढतात का?
• उष्मा, सर्दी, व्यायाम किंवा तणाव लक्षणे ट्रिगर करतात का?
• तुम्हाला अर्टिकेरिया किंवा ऍलर्जीक रोगाचा कौटुंबिक इतिहास आहे?

तीव्र अर्टिकेरियाच्या बहुतेक प्रकरणांमध्ये अतिरिक्त चाचणी आवश्यक नसते. तथापि, लक्षणे सहा आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकून राहिल्यास, वारंवार पुनरावृत्ती होत असल्यास, किंवा भिन्न अंतर्निहित रोगाचा संशय असल्यास, डॉक्टर आवश्यक वाटतील अशा रक्त चाचण्या किंवा इतर तपासण्यांची विनंती करू शकतात.

महत्त्वाची सूचना: प्रत्येक अर्टिकेरिया रुग्णासाठी सर्वसमावेशक ऍलर्जी चाचण्या आवश्यक नाहीत. केवळ क्लिनिकल निर्णयावर आधारित चाचणीचे नियोजन केले पाहिजे.

अर्टिकारियाचा उपचार कसा करावा?

अर्टिकारिया उपचाराचा मुख्य उद्देश खाज कमी करणे, पुरळ नियंत्रित करणे आणि जीवनाची गुणवत्ता सुधारणे हा आहे. उपचार योजना; कालावधी, लक्षणांची तीव्रता आणि मूळ कारणानुसार हे वैयक्तिकरित्या निर्धारित केले जाते.

१. ट्रिगर ओळखणे

लक्षणे वाढवणारे घटक ओळखणे ही उपचाराची सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे.

उदाहरणार्थ;

• काही औषधे
• विशिष्ट पदार्थ
• उष्ण किंवा थंड वातावरण
• तीव्र व्यायाम
• दारू
• ताण

त्यामुळे हल्ले अधिक वारंवार होऊ शकतात.

२. अँटीहिस्टामाइन उपचार

अर्टिकारियाच्या उपचारात प्रथम पसंतीचा औषध गट म्हणजे अँटीहिस्टामाइन्स. ही औषधे हिस्टामाइनचा प्रभाव कमी करून खाज सुटणे आणि पुरळ येणे नियंत्रित करण्यात मदत करतात.

औषधांचा वापर डॉक्टरांच्या शिफारशीनुसार केला पाहिजे.

३. प्रगत उपचार पर्याय

काही क्रॉनिक अर्टिकेरिया रूग्णांमध्ये ज्यांची लक्षणे मानक उपचार असूनही टिकून राहतात, ऍलर्जी आणि इम्यूनोलॉजी किंवा त्वचाविज्ञान तज्ञाद्वारे विविध उपचार पर्यायांचे मूल्यांकन केले जाऊ शकते. कोणता उपचार योग्य आहे हे रुग्णाच्या वैद्यकीय स्थितीनुसार ठरवले जाते.

घरी विचार करण्यासारख्या गोष्टी

अर्टिकारिया उपचारांना समर्थन देण्यासाठी आणि नवीन हल्ल्यांचा धोका कमी करण्यासाठी खालील सूचना उपयुक्त ठरू शकतात:

• तुमची त्वचा थंड ठेवण्याची काळजी घ्या.
• खूप गरम सरी टाळा.
• कापूस आणि श्वास घेण्यासारखे कपडे निवडा.
• स्क्रॅचिंग टाळा.
• अत्तरयुक्त किंवा त्वचेला त्रास देणारी उत्पादने सावधगिरीने वापरा.
• नियमितपणे झोपण्याचा प्रयत्न करा आणि तणाव व्यवस्थापित करा.
• डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय औषध वापरू नका.
• तुमच्या लक्षणांना चालना देणाऱ्या परिस्थितींची नोंद घ्या आणि ती तुमच्या डॉक्टरांशी शेअर करा.

तुम्ही डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?

खालील प्रकरणांमध्ये तुम्ही आरोग्यसेवा संस्थेचा सल्ला घ्यावा अशी शिफारस केली जाते:

• पुरळ सहा आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकल्यास
• वारंवार हल्ले होत असल्यास
• खाज सुटल्याने तुमच्या दैनंदिन जीवनावर परिणाम होत असल्यास
• ओठ, जीभ किंवा पापण्यांवर सूज आल्यास
• तुम्हाला श्वास लागणे किंवा घशात सूज आल्याची भावना असल्यास
• तुम्हाला चक्कर येत असल्यास किंवा अशक्त वाटत असल्यास

श्वास लागणे, घशात सूज येणे किंवा बदललेली चेतना यांसारख्या लक्षणांचे त्वरित मूल्यांकन करणे आवश्यक आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

अर्टिकारिया आणि ऍलर्जी एकच आहेत का?

नाही. ऍलर्जी हे अर्टिकेरियाच्या कारणांपैकी एक असू शकते, परंतु सर्व अर्टिकेरिया ऍलर्जीमुळे विकसित होत नाहीत.

अर्टिकारिया संसर्गजन्य आहे का?

नाही. अर्टिकेरिया एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे प्रसारित होत नाही.

अर्टिकारिया स्वतःच निघून जातो का?

तीव्र अर्टिकेरिया प्रकरणांचा एक महत्त्वाचा भाग काही दिवसात किंवा काही आठवड्यांत सुटू शकतो. क्रॉनिक अर्टिकेरिया जास्त काळ टिकू शकतो आणि उपचार आवश्यक आहे.

अर्टिकारिया तणावामुळे होऊ शकते का?

ताण हे थेट कारण असू शकत नाही परंतु विद्यमान लक्षणांच्या वाढीस कारणीभूत ठरू शकते.

अर्टिकारियासाठी कोणत्या डॉक्टरांना भेटावे?

तुम्ही अर्टिकेरियाचे निदान आणि उपचारांसाठी त्वचाविज्ञान किंवा ऍलर्जी आणि इम्यूनोलॉजी तज्ञांचा सल्ला घेऊ शकता.

अर्टिकारिया धोकादायक आहे का?

बहुतांश प्रकरणांमध्ये ते गंभीर नसते. तथापि, श्वासोच्छवासाचा त्रास, घशातील सूज किंवा सामान्यीकृत एंजियोएडेमाच्या विकासासाठी त्वरित वैद्यकीय मूल्यांकन आवश्यक आहे.

निकाल

अर्टिकारिया (पोळ्या) हा त्वचेचा रोग आहे जो समाजात सामान्य आहे आणि जीवनाच्या गुणवत्तेवर परिणाम करू शकतो. जरी ते सहसा अल्पायुषी असले तरी काही लोकांमध्ये ते क्रॉनिक होऊ शकते. अर्टिकारियाचे प्रत्येक प्रकरण ऍलर्जीमुळे होत नाही; संक्रमण, औषधे, शारीरिक उत्तेजना आणि तणाव यासारखे अनेक घटक या चित्राला चालना देऊ शकतात.

योग्य निदान, योग्य उपचार आणि ट्रिगर टाळून, लक्षणे मोठ्या प्रमाणात नियंत्रित केली जाऊ शकतात. दीर्घकाळ टिकणाऱ्या किंवा वारंवार होणाऱ्या तक्रारींच्या बाबतीत, त्वचारोगतज्ज्ञ किंवा ऍलर्जी आणि इम्युनोलॉजिस्टद्वारे मूल्यांकन करणे महत्त्वाचे आहे.

ई-हेल्थकडून तज्ञांचे समर्थन

तुम्हाला अर्टिकेरियाची लक्षणे जाणवत असल्यास आणि तुमच्या दैनंदिन जीवनावर वारंवार खाज सुटणे किंवा पोळ्याच्या हल्ल्यांमुळे परिणाम होत असल्यास, तुम्ही त्वचाविज्ञान किंवा ऍलर्जी आणि इम्युनोलॉजी तज्ञांशी ऑनलाइन भेट घेऊन सुरक्षितपणे तज्ञांच्या मतापर्यंत पोहोचू शकता. ई-आरोग्य.